Bồi thường thiệt hại khi hợp đồng vô hiệu theo quy định 2025

Vấn đề đặt ra là: ai sẽ bồi thường thiệt hại khi hợp đồng vô hiệu? Và mức bồi thường sẽ được xác định như thế nào? Bài viết sau sẽ giúp bạn hiểu rõ quy định pháp luật về bồi thường thiệt hại khi hợp đồng vô hiệu, các nguyên tắc áp dụng, điều kiện phát sinh và những lưu ý quan trọng khi xử lý tranh chấp.

 Hợp đồng vô hiệu là gì?

Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, một hợp đồng dân sự chỉ có hiệu lực khi đáp ứng đủ 3 điều kiện:

  1. Chủ thể có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự phù hợp
  2. Chủ thể tham gia hoàn toàn tự nguyện
  3. Mục đích và nội dung hợp đồng không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội

Nếu một trong các điều kiện này không được đáp ứng thì hợp đồng sẽ vô hiệu (Điều 122 – 133 BLDS 2015). Khi hợp đồng vô hiệu, hậu quả pháp lý sẽ là:

  • Hợp đồng không phát sinh hiệu lực
  • Các bên phải khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận
  • Bên có lỗi phải bồi thường thiệt hại

Các loại hợp đồng vô hiệu phổ biến

Hợp đồng có thể bị vô hiệu do:

  • Giả tạo (Điều 124)
  • Người chưa thành niên, mất năng lực hành vi dân sự… ký hợp đồng (Điều 125)
  • Bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép (Điều 127)
  • Vi phạm điều cấm của pháp luật (Điều 123)
  • Trái đạo đức xã hội
  • Không tuân thủ hình thức bắt buộc (Điều 129), ví dụ: không công chứng đối với hợp đồng mua bán nhà đất.
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi hợp đồng vô hiệu
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi hợp đồng vô hiệu

 Bồi thường thiệt hại khi hợp đồng vô hiệu là gì?

Khi hợp đồng bị tuyên vô hiệu, các bên có nghĩa vụ hoàn trả lại cho nhau những gì đã nhận. Trong trường hợp một bên hoặc cả hai bên có lỗi dẫn đến hợp đồng bị vô hiệu, thì:

Bên có lỗi phải bồi thường thiệt hại cho bên còn lại (Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015)

Ví dụ: Bên A lừa bên B ký hợp đồng mua bán đất khi chưa đủ điều kiện pháp lý → hợp đồng bị vô hiệu → bên A phải trả lại tiền + bồi thường các chi phí, tổn thất mà bên B đã gánh chịu.

Căn cứ pháp lý về bồi thường thiệt hại khi hợp đồng vô hiệu

  • Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015: Hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu
  • Điều 585 – 589 BLDS 2015: Nguyên tắc và mức bồi thường thiệt hại
  • Các án lệ và hướng dẫn của Tòa án Nhân dân tối cao

Điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường

Để yêu cầu bồi thường thiệt hại khi hợp đồng vô hiệu, bên bị thiệt hại phải chứng minh:

  1. Có hành vi trái pháp luật (khiến hợp đồng bị vô hiệu)
  2. Có lỗi của bên gây thiệt hại (cố ý hoặc vô ý)
  3. Có thiệt hại thực tế xảy ra
  4. Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và thiệt hại

Nếu hợp đồng vô hiệu mà cả hai bên đều có lỗi, thì mỗi bên phải chịu một phần thiệt hại tương ứng với mức độ lỗi của mình.

 Các loại thiệt hại có thể được bồi thường khi hợp đồng vô hiệu

Khi hợp đồng bị tuyên vô hiệu, bên bị thiệt hại có thể yêu cầu các khoản sau:

Thiệt hại về tài sản

  • Số tiền đã thanh toán nhưng không được hoàn lại
  • Chi phí phát sinh: thuê luật sư, làm thủ tục công chứng, kiểm tra pháp lý, đi lại…
  • Thiệt hại do không thực hiện được giao dịch khác (mất cơ hội kinh doanh)

 Thiệt hại về tinh thần

Nếu hợp đồng vô hiệu gây ảnh hưởng danh tiếng, uy tín hoặc khiến bên bị thiệt hại rơi vào khủng hoảng tinh thần → có thể yêu cầu bồi thường tổn thất tinh thần (Điều 592 BLDS)

Quy trình xử lý khi hợp đồng vô hiệu và phát sinh yêu cầu bồi thường

Bước 1: Xác định hợp đồng có vô hiệu hay không

  • Kiểm tra điều kiện hiệu lực theo Điều 117 BLDS
  • Nếu có dấu hiệu vi phạm → có thể yêu cầu Tòa án tuyên vô hiệu

Bước 2: Làm đơn yêu cầu Tòa tuyên hợp đồng vô hiệu

  • Kèm theo hồ sơ: hợp đồng, chứng từ giao dịch, giấy tờ tùy thân

Bước 3: Yêu cầu bồi thường thiệt hại

  • Chứng minh các khoản thiệt hại phát sinh
  • Xác định lỗi của bên kia
  • Đề xuất mức bồi thường cụ thể

Lưu ý yêu cầu bồi thường thiệt hại khi hợp đồng vô hiệu

  • Phải chứng minh rõ lỗi và thiệt hại: Tòa án không tuyên bồi thường nếu không có chứng cứ
  • Không tự ý chấm dứt hợp đồng nếu chưa có phán quyết của Tòa
  • Luôn lập hợp đồng đúng hình thức và nội dung hợp pháp để phòng tránh tranh chấp
  • Nên có sự tham vấn luật sư để đảm bảo quyền lợi trong quá trình tố tụng

 Kết luận

Bồi thường thiệt hại khi hợp đồng vô hiệu là một vấn đề pháp lý quan trọng, nhằm đảm bảo công bằng giữa các bên khi hợp đồng không còn hiệu lực. Dù hợp đồng bị vô hiệu, nhưng nếu có lỗi và thiệt hại thực tế xảy ra thì bên có lỗi vẫn phải bồi thường. Việc hiểu rõ quy định pháp luật, chuẩn bị kỹ chứng cứ và có chiến lược xử lý tranh chấp đúng đắn sẽ giúp bạn bảo vệ tốt nhất quyền lợi của mình trong các giao dịch dân sự.

Hy vọng rằng những thông tin bài viết trên sẽ hữu ích cho bạn. Liên hệ Luật sư làm việc tại Văn phòng, chi nhánh ở Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Khánh Hòa, Hà Tĩnh, Nhật Bản,… theo các phương thức sau:

Luật Minh Lang là một trong những Văn phòng luật sư chuyên tư vấn về luật dân sự hàng đầu tại Việt Nam. Với đội ngũ Luật sư giỏi, uy tín và chuyên nghiệp. Luật Minh Lang tự tin có thể giải đáp tất cả các câu hỏi liên quan đến lĩnh vực này. Chúng tôi có thể hỗ trợ bạn giải quyết thủ tục một cách nhanh chóng, đảm bảo quyền lợi tốt nhất ở tất cả các tỉnh thành của Việt Nam.

Bài viết liên quan

Lên đầu trang