Định nghĩa yêu cầu phản tố theo Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015

Yêu cầu phản tố là quyền hợp pháp của bị đơn trong vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của mình. Bài viết này Luật Minh Lang giúp bạn hiểu rõ khái niệm, căn cứ pháp lý, thủ tục, thời hạn và án phí khi thực hiện yêu cầu phản tố theo quy định mới nhất năm 2025.

Yêu cầu phản tố là gì?

Theo khoản 1 Điều 200 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, yêu cầu phản tố là yêu cầu do bị đơn đưa ra đối với nguyên đơn trong cùng vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Nói cách khác, khi bị khởi kiện, bị đơn có quyền “phản công” lại nguyên đơn bằng cách đưa ra yêu cầu độc lập, đề nghị Tòa án xem xét, giải quyết cùng trong vụ án đang thụ lý.

Ví dụ:

• Nguyên đơn khởi kiện yêu cầu bị đơn thanh toán nợ 200 triệu đồng.
• Bị đơn cho rằng nguyên đơn chưa giao đủ hàng hóa trị giá 100 triệu đồng và nộp yêu cầu phản tố để yêu cầu nguyên đơn thanh toán khoản này.

Trong trường hợp này, yêu cầu phản tố sẽ được Tòa án xem xét đồng thời với yêu cầu khởi kiện ban đầu.

 Mục đích của yêu cầu phản tố

Yêu cầu phản tố giúp đảm bảo nguyên tắc bình đẳng giữa các bên trong tố tụng, cho phép bị đơn chủ động bảo vệ quyền lợi của mình.
Mục đích chính gồm:

• Đối trừ nghĩa vụ giữa các bên, tránh việc xét xử tách biệt gây tốn thời gian.
• Giải quyết triệt để tranh chấp trong cùng một vụ án, tránh khởi kiện nhiều lần.
• Tiết kiệm chi phí tố tụng, thời gian và nhân lực cho Tòa án và các bên.

Yêu cầu phản tố được xem như “một vụ kiện ngược lại”, nhưng được xử lý trong cùng một quá trình tố tụng.

 Căn cứ pháp lý về yêu cầu phản tố

Một số quy định pháp lý điều chỉnh yêu cầu phản tố của bị đơn gồm:

• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, các điều:
  • Điều 200: Quy định về yêu cầu phản tố của bị đơn.
  • Điều 201: Về việc chấp nhận yêu cầu phản tố.
  • Điều 202: Về xử lý yêu cầu phản tố.
• Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP hướng dẫn chi tiết việc áp dụng một số quy định về yêu cầu phản tố trong tố tụng dân sự.

Đặc điểm của yêu cầu phản tố

• Chỉ phát sinh từ phía bị đơn (người bị kiện).
• Phải có liên quan trực tiếp đến yêu cầu khởi kiện ban đầu của nguyên đơn.
• Được Tòa án thụ lý trong cùng vụ án nếu đáp ứng điều kiện hợp lệ.
• Có thể làm thay đổi phạm vi xét xử của vụ án.

Nói cách khác, yêu cầu phản tố là phần mở rộng nội dung tranh chấp do bị đơn đề xuất, có thể ảnh hưởng đến kết quả xét xử cuối cùng.

 Điều kiện để Tòa án chấp nhận yêu cầu phản tố

Theo Điều 200 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án chỉ chấp nhận yêu cầu phản tố nếu thuộc một trong ba trường hợp sau:

1. Yêu cầu phản tố nhằm bù trừ nghĩa vụ với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.
   Ví dụ: Bị đơn nợ nguyên đơn 100 triệu, nhưng nguyên đơn cũng nợ bị đơn 80 triệu. Bị đơn có thể phản tố yêu cầu Tòa án trừ 80 triệu nghĩa vụ.
2. Yêu cầu phản tố và yêu cầu khởi kiện có liên quan với nhau, nếu giải quyết cùng sẽ giúp làm sáng tỏ nội dung vụ án và giải quyết toàn diện.
3. Yêu cầu phản tố độc lập, nhưng việc giải quyết cùng vụ án giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và công sức cho các bên.

Nếu yêu cầu phản tố không thuộc một trong các trường hợp trên, Tòa án có thể tách ra để giải quyết bằng vụ án riêng.

 Thời hạn nộp yêu cầu phản tố

Theo Điều 200 Bộ luật Tố tụng dân sự, bị đơn phải nộp yêu cầu phản tố trước khi Tòa án mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải.

Nói đơn giản, yêu cầu phản tố cần được nộp ngay trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm.
Nếu nộp sau thời điểm này, Tòa án sẽ không xem xét trong vụ án hiện tại, mà yêu cầu bị đơn khởi kiện bằng vụ án mới.

Hình thức và nội dung của yêu cầu phản tố

a. Hình thức

Yêu cầu phản tố được thể hiện dưới dạng văn bản – đơn phản tố, có thể nộp trực tiếp tại Tòa hoặc gửi qua đường bưu điện.

b. Nội dung chính của đơn phản tố

Theo hướng dẫn tại Mẫu số 09-DS (Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP), đơn yêu cầu phản tố cần có các nội dung:

• Ngày, tháng, năm làm đơn;
• Tên Tòa án có thẩm quyền;
• Thông tin bị đơn (người phản tố) và nguyên đơn;
• Tóm tắt nội dung yêu cầu phản tố;
• Lý do, căn cứ pháp lý;
• Danh mục tài liệu, chứng cứ kèm theo;
• Chữ ký hoặc dấu của bị đơn.

Hồ sơ kèm theo khi nộp yêu cầu phản tố

Khi gửi đơn phản tố, bị đơn cần chuẩn bị các tài liệu sau:

1. Đơn phản tố (bản chính);
2. Bản sao đơn khởi kiện của nguyên đơn (nếu có);
3. Chứng cứ chứng minh yêu cầu phản tố là có căn cứ (hợp đồng, chứng từ, hóa đơn,…);
4. Tài liệu nhân thân hoặc giấy phép kinh doanh (nếu là pháp nhân).

Tòa án sau khi nhận hồ sơ sẽ xem xét trong 03 ngày làm việc để quyết định chấp nhận hoặc trả lại yêu cầu phản tố.

Lệ phí và án phí đối với yêu cầu phản tố

Theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, bị đơn phải nộp tạm ứng án phí cho yêu cầu phản tố như một vụ khởi kiện độc lập.

• Nếu yêu cầu phản tố có giá ngạch (tức là xác định được giá trị tranh chấp), thì mức án phí tính theo giá trị tài sản.
• Nếu không có giá ngạch (tranh chấp quyền, nghĩa vụ phi tài sản), thì mức tạm ứng án phí là 300.000 đồng.

Tòa án chỉ thụ lý yêu cầu phản tố sau khi bị đơn nộp đủ tiền tạm ứng án phí theo thông báo.

Thủ tục Tòa án xem xét yêu cầu phản tố

Trình tự xử lý yêu cầu phản tố gồm các bước sau:

Bước 1: Bị đơn nộp đơn phản tố và tài liệu chứng minh kèm theo.
Bước 2: Thẩm phán xem xét, xác định yêu cầu phản tố có hợp lệ không.
Bước 3: Nếu hợp lệ, Tòa án thông báo cho nguyên đơn biết và yêu cầu nộp tạm ứng án phí.
Bước 4: Sau khi nộp án phí, Tòa án ra quyết định thụ lý yêu cầu phản tố và nhập vào vụ án chính.
Bước 5: Tòa án xem xét, hòa giải và xét xử cả hai yêu cầu (khởi kiện và phản tố) trong cùng một bản án.

 Ví dụ minh họa về yêu cầu phản tố

Tình huống:
Công ty A khởi kiện Công ty B yêu cầu thanh toán 500 triệu đồng tiền hàng.

Bị đơn (Công ty B) phản tố rằng:

• Công ty A giao hàng chậm tiến độ, gây thiệt hại 100 triệu đồng.
• Yêu cầu Tòa án buộc Công ty A bồi thường khoản thiệt hại này.

 Trong trường hợp này, yêu cầu phản tố của Công ty B liên quan trực tiếp đến hợp đồng đang bị tranh chấp, nên Tòa án sẽ chấp nhận giải quyết cùng vụ án.

Khi xét xử, nếu Tòa xác định Công ty A vi phạm hợp đồng, Tòa có thể khấu trừ nghĩa vụ giữa hai bên (A phải trả 100 triệu, B phải trả 400 triệu còn lại).

Một số lưu ý quan trọng về yêu cầu phản tố

• Chỉ bị đơn mới có quyền phản tố. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan chỉ được đưa ra yêu cầu độc lập chứ không phải phản tố.
• Phải nộp trong thời hạn luật định – nếu quá thời hạn, Tòa án sẽ không giải quyết cùng vụ án.
• Phạm vi yêu cầu phải rõ ràng, có căn cứ pháp lý.
• Nếu yêu cầu phản tố không được Tòa án chấp nhận, bị đơn vẫn có thể khởi kiện thành vụ án riêng sau này.

 So sánh giữa yêu cầu phản tố và yêu cầu độc lập

Kết luận

Tóm lại, yêu cầu phản tố là công cụ pháp lý quan trọng giúp bị đơn bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong quá trình tố tụng dân sự.

Khi thực hiện yêu cầu phản tố, cần lưu ý:

• Xác định đúng điều kiện chấp nhận theo Điều 200 Bộ luật Tố tụng dân sự;
  
• Nộp đúng thời hạn, đúng hình thức;
  
• Cung cấp chứng cứ chứng minh hợp lệ;
  
• Nộp tạm ứng án phí đầy đủ.
  

Việc hiểu rõ quy định về yêu cầu phản tố giúp các bên tham gia tố tụng một cách chủ động, đồng thời đảm bảo Tòa án xét xử khách quan, toàn diện.

Hy vọng rằng những thông tin bài viết trên sẽ hữu ích cho bạn. Liên hệ Luật sư làm việc tại Văn phòng, chi nhánh ở Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Khánh Hòa, Hà Tĩnh, Nhật Bản,… theo các phương thức sau:

• Email: Luatminhlang@gmail.com 
• Điện thoại: 0943.640.789   (Zalo)
• Fanpage: https://www.facebook.com/luatminhlang
• Website:  https://www.luatminhlang.vn/

Luật Minh Lang là một trong những Văn phòng luật sư chuyên tư vấn về luật dân sự hàng đầu tại Việt Nam. Với đội ngũ Luật sư giỏi, uy tín và chuyên nghiệp. Luật Minh Lang tự tin có thể giải đáp tất cả các câu hỏi liên quan đến lĩnh vực này. Chúng tôi có thể hỗ trợ bạn giải quyết thủ tục một cách nhanh chóng, đảm bảo quyền lợi tốt nhất ở tất cả các tỉnh thành của Việt Nam.