Trong các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài, việc đương sự đang cư trú hoặc có trụ sở ở nước ngoài có thể gây khó khăn cho quá trình thu thập chứng cứ. Để khắc phục hạn chế này, lấy lời khai trực tuyến được Luật Tương trợ tư pháp về dân sự năm 2025 ghi nhận như một phương thức thu thập chứng cứ trong tương trợ tư pháp.
Theo quy định mới, cơ quan, người có thẩm quyền của Việt Nam có thể thu thập chứng cứ bằng biện pháp lấy lời khai trực tuyến đối với đương sự đang cư trú hoặc có trụ sở ở nước ngoài, nếu đáp ứng các điều kiện pháp luật quy định và được nước được yêu cầu đồng ý. Đây là một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật Tương trợ tư pháp về dân sự số 102/2025/QH15.
Căn cứ pháp lý về lấy lời khai trực tuyến
Các văn bản pháp luật quan trọng hiện nay liên quan đến lấy lời khai trực tuyến trong tương trợ tư pháp về dân sự gồm:
- Luật Tương trợ tư pháp về dân sự số 102/2025/QH15, ban hành ngày 26/11/2025, có hiệu lực từ ngày 01/07/2026;
- Nghị định 158/2026/NĐ-CP ngày 15/05/2026 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Tương trợ tư pháp về dân sự, có hiệu lực từ ngày 01/07/2026;
- Thông tư 07/2026/TT-BTP ngày 16/05/2026 của Bộ Tư pháp về trình tự, thủ tục thu, nộp chi phí thực tế, thực hiện tống đạt giấy tờ của nước ngoài và các mẫu văn bản trong tương trợ tư pháp về dân sự;
- Thông tư 92/2026/TT-BTC ngày 01/07/2026 quy định việc lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí ngân sách nhà nước bảo đảm cho công tác tương trợ tư pháp về dân sự.
Trong đó, quy định trực tiếp về lấy lời khai trực tuyến của Việt Nam được đặt tại Điều 25 Luật Tương trợ tư pháp về dân sự năm 2025.
Lấy lời khai trực tuyến là gì?
Có thể hiểu lấy lời khai trực tuyến trong tương trợ tư pháp về dân sự là việc cơ quan, người có thẩm quyền của Việt Nam thu thập chứng cứ thông qua phương thức trực tuyến đối với đương sự đang ở nước ngoài, thay vì yêu cầu đương sự trực tiếp trở về Việt Nam hoặc thực hiện việc lấy lời khai theo phương thức truyền thống.
Điểm cần lưu ý là pháp luật không cho phép cơ quan Việt Nam mặc nhiên tiến hành lấy lời khai trực tuyến đối với mọi đương sự ở nước ngoài. Việc này phải đồng thời tuân thủ pháp luật tố tụng của Việt Nam, pháp luật của nước được yêu cầu và sự tự nguyện của đương sự.
Theo khoản 1 Điều 25 Luật Tương trợ tư pháp về dân sự số 102/2025/QH15, cơ quan, người có thẩm quyền yêu cầu tương trợ tư pháp về dân sự có thể thu thập chứng cứ bằng biện pháp lấy lời khai trực tuyến đối với đương sự có trụ sở hoặc đang cư trú ở nước ngoài khi đương sự tự nguyện tham gia.
Như vậy, đây là một hình thức thu thập chứng cứ xuyên biên giới, được thực hiện trên cơ sở cơ chế tương trợ tư pháp giữa Việt Nam và nước ngoài.
Điều kiện lấy lời khai trực tuyến trong tương trợ tư pháp
1. Đương sự đang ở nước ngoài
Đối tượng của việc lấy lời khai trực tuyến theo Điều 25 là đương sự có trụ sở hoặc đang cư trú ở nước ngoài.
Do đó, quy định này hướng tới những trường hợp trong đó việc trực tiếp lấy lời khai tại Việt Nam gặp khó khăn do đương sự đang ở nước ngoài.
2. Phù hợp với pháp luật của Việt Nam và nước được yêu cầu
Việc lấy lời khai trực tuyến phải được thực hiện theo pháp luật tố tụng của Việt Nam và pháp luật của nước được yêu cầu.
Điều này có ý nghĩa quan trọng bởi hoạt động lấy lời khai diễn ra đối với người đang ở lãnh thổ nước ngoài. Việt Nam không thể đơn phương tiến hành hoạt động này mà không xem xét quy định của quốc gia nơi đương sự đang cư trú hoặc có trụ sở.
3. Đương sự phải tự nguyện tham gia
Đây là điều kiện được Luật Tương trợ tư pháp về dân sự quy định rõ.
Việc lấy lời khai trực tuyến chỉ được tiến hành khi đương sự tự nguyện tham gia việc lấy lời khai trực tuyến. Vì vậy, không thể hiểu rằng cơ quan tiến hành tố tụng của Việt Nam có thể bắt buộc một người đang ở nước ngoài tham gia phiên lấy lời khai trực tuyến chỉ dựa trên yêu cầu của Việt Nam.
4. Nước được yêu cầu phải đồng ý
Việc lấy lời khai trực tuyến không được thực hiện ngay sau khi cơ quan Việt Nam lập yêu cầu.
Theo khoản 2 Điều 25, sau khi nhận được phản hồi của nước được yêu cầu về việc đồng ý cho lấy lời khai trực tuyến, Bộ Tư pháp mới thông báo bằng văn bản cho cơ quan, người có thẩm quyền của Việt Nam để thực hiện việc lấy lời khai.
Đây là điểm cần phân biệt với việc tham gia một phiên làm việc trực tuyến thông thường. Lấy lời khai trực tuyến trong tương trợ tư pháp vẫn là một hoạt động thu thập chứng cứ có yếu tố nước ngoài và phải được thực hiện thông qua cơ chế tương trợ tư pháp.
5. Bảo đảm an toàn, an ninh thông tin và dữ liệu
Cơ quan, người có thẩm quyền của Việt Nam thực hiện lấy lời khai trực tuyến phải chịu trách nhiệm bảo đảm:
- An toàn thông tin;
- An ninh thông tin;
- An toàn dữ liệu;
- An ninh dữ liệu;
- Công nghệ phục vụ việc lấy lời khai;
- Đường truyền được mã hóa theo quy định pháp luật.
Yêu cầu này nhằm bảo đảm tính bảo mật và an toàn của quá trình thu thập chứng cứ trên môi trường điện tử.
Trình tự thực hiện lấy lời khai trực tuyến
Về cơ bản, việc lấy lời khai trực tuyến trong tương trợ tư pháp về dân sự có thể được thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Xác định nhu cầu thu thập chứng cứ
Cơ quan, người có thẩm quyền của Việt Nam xác định việc lấy lời khai của đương sự đang ở nước ngoài là cần thiết để giải quyết vụ việc dân sự, phá sản hoặc thi hành án dân sự.
Luật xác định Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan thi hành án dân sự và cơ quan, người có thẩm quyền khác theo pháp luật Việt Nam là các chủ thể có thẩm quyền yêu cầu tương trợ tư pháp về dân sự.
Bước 2: Lập hồ sơ yêu cầu tương trợ tư pháp
Hồ sơ yêu cầu tương trợ tư pháp của Việt Nam được lập theo Điều 17 Luật Tương trợ tư pháp về dân sự.
Đối với các yêu cầu thuộc khoản 1 đến khoản 4 Điều 8, hồ sơ gồm:
- Văn bản yêu cầu tương trợ tư pháp về dân sự;
- Giấy tờ kèm theo;
- Giấy tờ về việc nộp chi phí thực hiện tương trợ tư pháp;
- Các giấy tờ khác theo pháp luật của nước được yêu cầu.
Hồ sơ phải được dịch sang ngôn ngữ theo quy định của Điều 7 Luật Tương trợ tư pháp về dân sự. Theo quy định chung, hồ sơ được lập thành 03 bộ; khi hệ thống thông tin tương trợ tư pháp về dân sự được vận hành thì số lượng còn 02 bộ kèm hồ sơ điện tử.
Bước 3: Gửi hồ sơ đến Bộ Tư pháp
Cơ quan, người có thẩm quyền của Việt Nam gửi hồ sơ yêu cầu tương trợ tư pháp về dân sự đến Bộ Tư pháp.
Trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày nhận được hồ sơ, Bộ Tư pháp kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ và thực hiện việc chuyển yêu cầu cho cơ quan, người có thẩm quyền của nước ngoài theo cơ chế được pháp luật quy định.
Việc chuyển yêu cầu có thể được thực hiện theo điều ước quốc tế mà Việt Nam và nước được yêu cầu cùng là thành viên hoặc theo kênh phù hợp trong trường hợp pháp luật quy định.
Bước 4: Chờ phản hồi của nước được yêu cầu
Cơ quan Việt Nam không tự động tiến hành lấy lời khai trực tuyến ngay sau khi gửi hồ sơ.
Nước được yêu cầu phải xem xét và phản hồi về việc có đồng ý cho thực hiện lấy lời khai trực tuyến hay không.
Chỉ khi có phản hồi đồng ý, Bộ Tư pháp mới thông báo bằng văn bản cho cơ quan, người có thẩm quyền của Việt Nam để tiến hành việc lấy lời khai.
Bước 5: Tiến hành lấy lời khai trực tuyến
Sau khi nhận được thông báo của Bộ Tư pháp, cơ quan, người có thẩm quyền của Việt Nam tiến hành lấy lời khai trực tuyến đối với đương sự.
Quá trình này phải bảo đảm các yêu cầu về pháp luật tố tụng, sự tự nguyện của đương sự và an toàn, an ninh thông tin, dữ liệu cũng như công nghệ và đường truyền mã hóa.
Phân biệt lấy lời khai trực tuyến của Việt Nam và của nước ngoài
Một điểm rất dễ nhầm trong Luật Tương trợ tư pháp về dân sự là Điều 25 và Điều 34 điều chỉnh hai chiều tương trợ khác nhau.
Điều 25 áp dụng khi Việt Nam yêu cầu lấy lời khai trực tuyến đối với đương sự đang ở nước ngoài. Cơ quan Việt Nam thực hiện việc lấy lời khai sau khi nước được yêu cầu đồng ý.
Trong khi đó, Điều 34 áp dụng khi cơ quan, người có thẩm quyền của nước ngoài muốn lấy lời khai trực tuyến đối với đương sự nước ngoài đang cư trú tại Việt Nam.
Đối với trường hợp này, yêu cầu phải gửi bằng văn bản đến Bộ Tư pháp và phải đáp ứng các điều kiện như tôn trọng độc lập, chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ của Việt Nam; vụ việc không liên quan đến an ninh quốc gia, chủ quyền, quyền chủ quyền của Việt Nam hoặc có yếu tố phức tạp về chính trị; đương sự tự nguyện và bảo đảm an toàn, an ninh thông tin, dữ liệu, công nghệ và đường truyền mã hóa.
Đối với yêu cầu của nước ngoài theo Điều 34, Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Ngoại giao và Bộ Công an xem xét, quyết định. Nghị định 158/2026/NĐ-CP quy định Bộ Tư pháp chủ trì lấy ý kiến các cơ quan liên quan trong thời hạn theo quy định để xem xét yêu cầu này.
Lấy lời khai trực tuyến có phải thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử?
Không nên hiểu rằng mọi thủ tục tương trợ tư pháp hiện nay đều được thực hiện hoàn toàn trực tuyến.
Luật Tương trợ tư pháp về dân sự năm 2025 đã thiết lập cơ sở pháp lý cho việc thực hiện tương trợ tư pháp trên môi trường điện tử. Điều 33 quy định việc tiếp nhận yêu cầu tương trợ tư pháp của nước ngoài trên môi trường điện tử theo điều ước quốc tế; trường hợp chưa có quy định trong điều ước nhưng nước yêu cầu đề nghị chuyển giao điện tử thì Bộ Tư pháp thống nhất với cơ quan có thẩm quyền nước ngoài về cách thức tiếp nhận và trả kết quả. Điều 35 giao Chính phủ hướng dẫn việc thực hiện tương trợ tư pháp trên môi trường điện tử căn cứ điều kiện kinh tế – xã hội, nhu cầu và khả năng thực hiện trong từng thời kỳ.
Do đó, lấy lời khai trực tuyến là một phương thức cụ thể trong cơ chế tương trợ tư pháp điện tử, nhưng không đồng nghĩa toàn bộ quy trình tương trợ tư pháp đã được chuyển sang hình thức trực tuyến.
Những lưu ý khi thực hiện lấy lời khai trực tuyến
Khi có nhu cầu thực hiện lấy lời khai trực tuyến, cơ quan, người có thẩm quyền cần lưu ý:
Thứ nhất, phải xác định rõ đương sự đang ở nước nào và xem xét pháp luật của quốc gia đó có cho phép hoặc chấp nhận phương thức lấy lời khai trực tuyến hay không.
Thứ hai, cần thể hiện rõ mục đích thu thập chứng cứ, nội dung cần lấy lời khai và phương thức thực hiện trong hồ sơ yêu cầu tương trợ tư pháp.
Thứ ba, phải bảo đảm đương sự tham gia trên cơ sở tự nguyện.
Thứ tư, cần chuẩn bị phương án kỹ thuật bảo đảm an toàn, an ninh thông tin và dữ liệu, đặc biệt đối với đường truyền và công nghệ mã hóa.
Thứ năm, cần phân biệt rõ lấy lời khai trực tuyến theo Điều 25 với yêu cầu lấy lời khai trực tuyến của nước ngoài theo Điều 34 để xác định đúng chủ thể, trình tự và điều kiện áp dụng.
Câu hỏi thường gặp về lấy lời khai trực tuyến
Có được lấy lời khai trực tuyến đối với người đang ở nước ngoài không?
Có. Điều 25 Luật Tương trợ tư pháp về dân sự năm 2025 cho phép cơ quan, người có thẩm quyền của Việt Nam thu thập chứng cứ bằng biện pháp lấy lời khai trực tuyến đối với đương sự có trụ sở hoặc đang cư trú ở nước ngoài, nhưng phải đáp ứng các điều kiện luật định, trong đó có sự tự nguyện của đương sự và sự đồng ý của nước được yêu cầu.
Có bắt buộc đương sự phải đồng ý lấy lời khai trực tuyến không?
Có. Sự tự nguyện của đương sự là điều kiện được quy định trực tiếp tại khoản 1 Điều 25 Luật Tương trợ tư pháp về dân sự.
Ai có thẩm quyền thực hiện lấy lời khai trực tuyến?
Cơ quan, người có thẩm quyền yêu cầu tương trợ tư pháp về dân sự của Việt Nam thực hiện việc lấy lời khai sau khi nhận được thông báo của Bộ Tư pháp về việc nước được yêu cầu đồng ý cho thực hiện.
Cơ quan nước ngoài có thể lấy lời khai trực tuyến người đang ở Việt Nam không?
Có thể, nhưng phải đáp ứng các điều kiện tại Điều 34 Luật Tương trợ tư pháp về dân sự và được cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam xem xét, quyết định.
Căn cứ pháp lý
- Luật Tương trợ tư pháp về dân sự số 102/2025/QH15 ngày 26/11/2025, đặc biệt Điều 7, Điều 16, Điều 17, Điều 18, Điều 19, Điều 25, Điều 33, Điều 34 và Điều 35. Luật có hiệu lực từ ngày 01/07/2026.
- Nghị định 158/2026/NĐ-CP ngày 15/05/2026 của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 01/07/2026, quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Tương trợ tư pháp về dân sự.
- Thông tư 07/2026/TT-BTP ngày 16/05/2026 của Bộ Tư pháp, có hiệu lực từ ngày 01/07/2026.
- Thông tư 92/2026/TT-BTC ngày 01/07/2026 về kinh phí ngân sách nhà nước bảo đảm cho công tác tương trợ tư pháp về dân sự.
Kết luận
Lấy lời khai trực tuyến là cơ chế mới được Luật Tương trợ tư pháp về dân sự số 102/2025/QH15 ghi nhận nhằm tạo điều kiện thu thập chứng cứ khi đương sự đang ở nước ngoài. Tuy nhiên, việc thực hiện phải bảo đảm đồng thời các yêu cầu về pháp luật tố tụng của Việt Nam, pháp luật của nước được yêu cầu, sự tự nguyện của đương sự và sự đồng ý của nước được yêu cầu.
Đối với các vụ việc có đương sự ở nước ngoài, việc xác định đúng điều kiện, hồ sơ và trình tự tương trợ tư pháp có ý nghĩa quan trọng để bảo đảm kết quả lấy lời khai có thể được sử dụng trong quá trình giải quyết vụ việc.
Hy vọng rằng những thông tin bài viết trên sẽ hữu ích cho bạn. Liên hệ Luật sư làm việc tại Văn phòng, chi nhánh ở Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Khánh Hòa, Hà Tĩnh, Nhật Bản,… theo các phương thức sau:
- Email: Luatminhlang@gmail.com
- Điện thoại: 0943.640.789 (Zalo)
- Fanpage: https://www.facebook.com/luatminhlang
- Website: https://www.luatminhlang.vn/
Luật Minh Lang là một trong những Văn phòng luật sư chuyên tư vấn về luật doanh nghiệp hàng đầu tại Việt Nam. Với đội ngũ Luật sư giỏi, uy tín và chuyên nghiệp. Luật Minh Lang tự tin có thể giải đáp tất cả các câu hỏi liên quan đến lĩnh vực này. Chúng tôi có thể hỗ trợ bạn giải quyết thủ tục một cách nhanh chóng, đảm bảo quyền lợi tốt nhất ở tất cả các tỉnh thành của Việt Nam.
