Tương trợ tư pháp về dân sự là cơ chế pháp lý quan trọng nhằm hỗ trợ giải quyết các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài, đặc biệt trong các trường hợp cần tống đạt giấy tờ, thu thập chứng cứ, cung cấp thông tin hoặc thực hiện các hoạt động tố tụng tại quốc gia khác. Từ ngày 01/7/2026, lĩnh vực này được điều chỉnh trực tiếp bởi Luật Tương trợ tư pháp về dân sự số 102/2025/QH15, thay thế các quy định tương ứng của Luật Tương trợ tư pháp năm 2007.
1. Tương trợ tư pháp về dân sự là gì?
Tương trợ tư pháp về dân sự có thể hiểu là hoạt động hợp tác giữa Việt Nam và nước ngoài nhằm hỗ trợ cơ quan có thẩm quyền của một bên thực hiện một số hoạt động tố tụng, cung cấp thông tin, giấy tờ, chứng cứ hoặc các yêu cầu cần thiết khác trong vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài.
Hoạt động này đặc biệt cần thiết khi một vụ án, vụ việc được giải quyết tại Việt Nam nhưng người tham gia tố tụng, tài liệu hoặc chứng cứ lại ở nước ngoài. Chẳng hạn, Tòa án Việt Nam cần tống đạt giấy triệu tập cho bị đơn đang cư trú tại nước ngoài hoặc cần thu thập lời khai của người làm chứng đang ở nước ngoài.
Trước đây, các quy định về tương trợ tư pháp về dân sự được đặt trong Luật Tương trợ tư pháp số 08/2007/QH12. Tuy nhiên, từ ngày 01/7/2026, Luật Tương trợ tư pháp về dân sự số 102/2025/QH15 có hiệu lực, tạo thành khuôn khổ pháp lý chuyên biệt cho lĩnh vực này.
2. Căn cứ pháp lý về tương trợ tư pháp về dân sự mới nhất
Các văn bản quan trọng cần lưu ý khi thực hiện tương trợ tư pháp về dân sự gồm:
- Luật Tương trợ tư pháp về dân sự số 102/2025/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 26/11/2025, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.
- Quyết định số 203/QĐ-TTg ngày 30/01/2026 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật Tương trợ tư pháp về dân sự.
- Thông tư liên tịch số 13/2025/TTLT-BTP-BNG-TANDTC ngày 29/8/2025, sửa đổi, bổ sung một số quy định về trình tự, thủ tục tương trợ tư pháp trong lĩnh vực dân sự; văn bản này có hiệu lực từ ngày 01/9/2025.
- Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và các văn bản pháp luật có liên quan đối với những vấn đề tố tụng dân sự có yếu tố nước ngoài.
Đáng lưu ý, Luật mới quy định riêng về tương trợ tư pháp trong lĩnh vực dân sự thay vì tiếp tục điều chỉnh chung trong một đạo luật về nhiều lĩnh vực như trước đây. Quốc hội đã thông qua Luật Tương trợ tư pháp về dân sự với 4 chương, 38 điều.
3. Phạm vi tương trợ tư pháp về dân sự
So với quy định trước đây, Luật Tương trợ tư pháp về dân sự năm 2025 mở rộng phạm vi hoạt động tương trợ.
Các hoạt động trọng tâm bao gồm:
Tống đạt giấy tờ, hồ sơ, tài liệu
Đây là một trong những yêu cầu phổ biến nhất trong tương trợ tư pháp. Ví dụ, khi Tòa án Việt Nam giải quyết vụ án có bị đơn đang cư trú tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ hoặc quốc gia khác, việc giao các văn bản tố tụng cho bị đơn có thể phải thực hiện thông qua cơ chế tương trợ tư pháp.
Thu thập và cung cấp chứng cứ
Cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền nước ngoài hỗ trợ thu thập, cung cấp chứng cứ phục vụ việc giải quyết vụ án.
Chứng cứ có thể liên quan đến tài liệu, hồ sơ, thông tin hoặc lời khai của người đang ở nước ngoài.
Triệu tập người làm chứng, người giám định
Trong trường hợp người làm chứng hoặc người giám định đang ở nước ngoài, cơ quan tiến hành tố tụng có thể thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp để hỗ trợ việc lấy lời khai hoặc thực hiện các hoạt động tố tụng cần thiết.
Cung cấp thông tin hộ tịch và thông tin pháp luật
Một điểm mới đáng chú ý của Luật năm 2025 là mở rộng phạm vi tương trợ tư pháp để bao gồm việc cung cấp giấy tờ hộ tịch, trích lục bản án, quyết định của Tòa án về hộ tịch và cung cấp thông tin pháp luật.
Ngoài ra, Luật còn xác định các yêu cầu tương trợ tư pháp trong tố tụng hành chính được thực hiện theo pháp luật về tương trợ tư pháp về dân sự.
4. Cơ quan nào có thẩm quyền yêu cầu tương trợ tư pháp về dân sự?
Luật mới xác định rõ hơn thẩm quyền của các cơ quan Việt Nam trong việc yêu cầu tương trợ tư pháp.
Theo đó, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân và cơ quan thi hành án dân sự là những chủ thể có thẩm quyền yêu cầu tương trợ tư pháp về dân sự của Việt Nam.
Đồng thời, Bộ Tư pháp được xác định là cơ quan trung ương trong tương trợ tư pháp về dân sự. Bộ Tư pháp có vai trò đầu mối trong việc trao đổi thông tin, tiếp nhận, chuyển giao, theo dõi và đôn đốc việc thực hiện các yêu cầu tương trợ tư pháp.
Quy định này giúp xác định rõ đầu mối xử lý yêu cầu, hạn chế tình trạng phân tán trách nhiệm giữa các cơ quan nhà nước.
5. Hồ sơ tương trợ tư pháp về dân sự gồm những gì?
Khi thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp về dân sự, hồ sơ phải được lập theo đúng yêu cầu của Luật Tương trợ tư pháp về dân sự và quy định có liên quan.
Về cơ bản, hồ sơ phải thể hiện rõ:
- Cơ quan yêu cầu tương trợ tư pháp;
- Cơ quan hoặc quốc gia được yêu cầu;
- Nội dung vụ việc dân sự;
- Nội dung yêu cầu cần hỗ trợ;
- Thông tin của cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan;
- Tài liệu, giấy tờ cần tống đạt hoặc chứng cứ cần thu thập;
- Các tài liệu khác theo yêu cầu của pháp luật Việt Nam, điều ước quốc tế hoặc pháp luật của nước được yêu cầu.
Luật Tương trợ tư pháp về dân sự năm 2025 có quy định cụ thể hơn về thành phần hồ sơ của yêu cầu tương trợ tư pháp từ Việt Nam và yêu cầu của nước ngoài, đồng thời quy định về việc tiếp nhận, xử lý và thông báo kết quả thực hiện.
Do hồ sơ có thể được chuyển qua cơ quan trung ương và cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài, việc chuẩn bị thiếu hoặc sai tài liệu có thể khiến yêu cầu phải sửa đổi, bổ sung hoặc kéo dài thời gian xử lý.
6. Tương trợ tư pháp về dân sự có được áp dụng pháp luật nước ngoài không?
Một điểm đáng chú ý của Luật mới là quy định về áp dụng pháp luật nước ngoài trong tương trợ tư pháp về dân sự.
Về nguyên tắc, yêu cầu tương trợ tư pháp về dân sự của nước ngoài được thực hiện theo pháp luật Việt Nam.
Tuy nhiên, trong một số trường hợp, pháp luật nước ngoài có thể được áp dụng nếu đáp ứng các điều kiện luật định, trong đó có việc phía nước ngoài có yêu cầu và việc áp dụng pháp luật nước ngoài không trái với các nguyên tắc của tương trợ tư pháp cũng như các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.
Quy định này tạo cơ chế linh hoạt hơn trong hợp tác quốc tế nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc tôn trọng chủ quyền pháp lý của Việt Nam.
7. Nguyên tắc có đi có lại trong tương trợ tư pháp về dân sự
Luật năm 2025 tiếp tục chú trọng nguyên tắc có đi có lại trong quan hệ tương trợ tư pháp.
Theo hướng tiếp cận của Luật, Việt Nam có thể xem xét từ chối thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp của nước ngoài nếu có căn cứ cho rằng phía nước ngoài không hợp tác hoặc không thực hiện các yêu cầu tương trợ tư pháp của Việt Nam.
Nguyên tắc này có ý nghĩa thực tế trong trường hợp giữa Việt Nam và nước yêu cầu chưa có điều ước quốc tế trực tiếp điều chỉnh hoạt động tương trợ tư pháp về dân sự.
8. Tương trợ tư pháp về dân sự trên môi trường điện tử
Một điểm mới phù hợp với quá trình chuyển đổi số là Luật Tương trợ tư pháp về dân sự năm 2025 quy định về thực hiện tương trợ tư pháp trên môi trường điện tử.
Theo đó, pháp luật mới hướng tới việc xây dựng và vận hành hệ thống thông tin về tương trợ tư pháp về dân sự, cho phép chuyển giao yêu cầu tương trợ tư pháp trên môi trường điện tử và thực hiện một số hoạt động thu thập chứng cứ bằng hình thức trực tuyến.
Đặc biệt, Luật cho phép thực hiện việc lấy lời khai trực tuyến đối với đương sự đang cư trú ở nước ngoài hoặc người nước ngoài đang cư trú tại Việt Nam trong những trường hợp đáp ứng điều kiện theo quy định.
Đây là thay đổi quan trọng nhằm giảm thời gian, chi phí và các thủ tục trung gian trong quá trình giải quyết vụ việc có yếu tố nước ngoài.
9. Tống đạt giấy tờ của nước ngoài tại Việt Nam
Luật mới cũng có điểm đáng chú ý về việc xã hội hóa hoạt động tống đạt giấy tờ của nước ngoài.
Theo đó, doanh nghiệp cung ứng dịch vụ bưu chính công ích được chỉ định có thể thực hiện việc tống đạt giấy tờ của nước ngoài theo quy định. Cơ chế này nhằm giảm áp lực cho các cơ quan tiến hành tố tụng và góp phần rút ngắn thời gian xử lý yêu cầu.
Đồng thời, Luật bổ sung chủ thể là cơ quan, tổ chức đang lưu giữ, quản lý thông tin, tài liệu, chứng cứ trong nhóm chủ thể có thể thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp của nước ngoài.
10. Những điểm mới nổi bật của Luật Tương trợ tư pháp về dân sự 2026
Có thể khái quát những điểm đáng chú ý của pháp luật mới như sau:
| Nội dung | Quy định mới |
|---|---|
| Văn bản điều chỉnh | Luật Tương trợ tư pháp về dân sự số 102/2025/QH15 |
| Hiệu lực | Từ 01/7/2026 |
| Cơ quan trung ương | Bộ Tư pháp |
| Cơ quan yêu cầu của Việt Nam | Tòa án, Viện kiểm sát, cơ quan thi hành án dân sự |
| Phạm vi | Tống đạt, thu thập chứng cứ, triệu tập, cung cấp thông tin hộ tịch, thông tin pháp luật… |
| Pháp luật nước ngoài | Có thể được áp dụng trong trường hợp đáp ứng điều kiện luật định |
| Công nghệ | Cho phép chuyển giao yêu cầu trên môi trường điện tử và lấy lời khai trực tuyến trong trường hợp luật định |
| Tống đạt | Có cơ chế để doanh nghiệp bưu chính công ích được chỉ định thực hiện tống đạt giấy tờ của nước ngoài |
Những thay đổi này cho thấy pháp luật về tương trợ tư pháp về dân sự đang được xây dựng theo hướng chuyên biệt hóa, rõ đầu mối, mở rộng phạm vi hợp tác và tăng cường ứng dụng công nghệ.
11. Lưu ý khi thực hiện tương trợ tư pháp về dân sự
Trong thực tiễn, việc thực hiện tương trợ tư pháp thường liên quan đồng thời đến pháp luật Việt Nam, pháp luật nước ngoài và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Vì vậy, trước khi lập hồ sơ cần xác định:
Thứ nhất, vụ việc thuộc phạm vi tương trợ tư pháp về dân sự hay không.
Thứ hai, Việt Nam và quốc gia liên quan có điều ước quốc tế về tương trợ tư pháp hay điều ước quốc tế có quy định liên quan hay không.
Thứ ba, xác định đúng cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận và xử lý yêu cầu.
Thứ tư, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tài liệu và bảo đảm yêu cầu về ngôn ngữ, dịch thuật, chứng nhận hoặc hợp pháp hóa theo quy định áp dụng đối với từng trường hợp.
Thứ năm, cần phân biệt giữa yêu cầu tương trợ tư pháp và thủ tục công nhận, cho thi hành bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài tại Việt Nam. Đây là các thủ tục pháp lý khác nhau và có căn cứ pháp luật, trình tự riêng.
Kết luận
Tương trợ tư pháp về dân sự giữ vai trò quan trọng trong giải quyết các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài. Từ ngày 01/7/2026, Luật Tương trợ tư pháp về dân sự số 102/2025/QH15 chính thức có hiệu lực, tạo khuôn khổ pháp lý chuyên biệt thay cho các quy định về dân sự trong Luật Tương trợ tư pháp năm 2007.
Luật mới không chỉ mở rộng phạm vi tương trợ mà còn làm rõ vai trò của Bộ Tư pháp, thẩm quyền của Tòa án, Viện kiểm sát và cơ quan thi hành án dân sự; đồng thời bổ sung cơ chế áp dụng pháp luật nước ngoài, nguyên tắc có đi có lại, chuyển giao yêu cầu điện tử và lấy lời khai trực tuyến.
Đối với các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài, việc xác định đúng căn cứ pháp lý, cơ quan có thẩm quyền và chuẩn bị chính xác hồ sơ tương trợ tư pháp có ý nghĩa trực tiếp đối với thời gian và hiệu quả giải quyết vụ việc.
Căn cứ pháp lý
- Luật Tương trợ tư pháp về dân sự số 102/2025/QH15 ngày 26/11/2025, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.
- Quyết định số 203/QĐ-TTg ngày 30/01/2026 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật Tương trợ tư pháp về dân sự.
- Thông tư liên tịch số 13/2025/TTLT-BTP-BNG-TANDTC ngày 29/8/2025, có hiệu lực từ ngày 01/9/2025.
- Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và các văn bản hướng dẫn, quy định có liên quan.
Hy vọng rằng những thông tin bài viết trên sẽ hữu ích cho bạn. Liên hệ Luật sư làm việc tại Văn phòng, chi nhánh ở Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Khánh Hòa, Hà Tĩnh, Nhật Bản,… theo các phương thức sau:
- Email: Luatminhlang@gmail.com
- Điện thoại: 0943.640.789 (Zalo)
- Fanpage: https://www.facebook.com/luatminhlang
- Website: https://www.luatminhlang.vn/
Luật Minh Lang là một trong những Văn phòng luật sư chuyên tư vấn về luật doanh nghiệp hàng đầu tại Việt Nam. Với đội ngũ Luật sư giỏi, uy tín và chuyên nghiệp. Luật Minh Lang tự tin có thể giải đáp tất cả các câu hỏi liên quan đến lĩnh vực này. Chúng tôi có thể hỗ trợ bạn giải quyết thủ tục một cách nhanh chóng, đảm bảo quyền lợi tốt nhất ở tất cả các tỉnh thành của Việt Nam.
