Trách nhiệm vật chất của người lao động là vấn đề được đặt ra khi người lao động làm hư hỏng, làm mất dụng cụ, thiết bị, tài sản hoặc gây thiệt hại tài sản của người sử dụng lao động trong quá trình làm việc. Theo Bộ luật Lao động 2019, tùy từng trường hợp, người lao động có thể phải bồi thường một phần hoặc toàn bộ thiệt hại.
Các quy định về trách nhiệm vật chất không chỉ xác định những trường hợp người lao động phải bồi thường mà còn quy định nguyên tắc xác định mức bồi thường, trình tự xử lý và quyền khiếu nại khi người lao động không đồng ý với quyết định bồi thường thiệt hại.
Các trường hợp người lao động phải bồi thường thiệt hại
Theo Điều 129 Bộ luật Lao động 2019, trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người lao động được xác định đối với các trường hợp làm hư hỏng dụng cụ, thiết bị, gây thiệt hại tài sản, làm mất tài sản hoặc tiêu hao vật tư quá định mức cho phép.
Người lao động làm hư hỏng dụng cụ, thiết bị hoặc gây thiệt hại tài sản
Theo khoản 1 Điều 129 Bộ luật Lao động 2019:
Người lao động làm hư hỏng dụng cụ, thiết bị hoặc có hành vi khác gây thiệt hại tài sản của người sử dụng lao động thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật hoặc nội quy lao động của người sử dụng lao động.
Trường hợp người lao động gây thiệt hại không nghiêm trọng do sơ suất với giá trị không quá 10 tháng lương tối thiểu vùng do Chính phủ công bố được áp dụng tại nơi người lao động làm việc thì người lao động phải bồi thường nhiều nhất là 03 tháng tiền lương và bị khấu trừ hằng tháng vào lương theo quy định tại khoản 3 Điều 102 của Bộ luật này.
Như vậy, mức bồi thường nhiều nhất là 03 tháng tiền lương chỉ áp dụng đối với trường hợp người lao động gây thiệt hại không nghiêm trọng do sơ suất, với giá trị thiệt hại không quá 10 tháng lương tối thiểu vùng. Các trường hợp khác được xác định trách nhiệm và mức bồi thường theo quy định của pháp luật hoặc nội quy lao động của người sử dụng lao động.
Người lao động làm mất tài sản hoặc tiêu hao vật tư quá định mức
Theo khoản 2 Điều 129 Bộ luật Lao động 2019, người lao động phải bồi thường thiệt hại một phần hoặc toàn bộ trong các trường hợp:
- Làm mất dụng cụ, thiết bị, tài sản của người sử dụng lao động.
- Làm mất tài sản khác do người sử dụng lao động giao.
- Tiêu hao vật tư quá định mức cho phép.
Đối với những trường hợp này, mức bồi thường được xác định theo thời giá thị trường hoặc nội quy lao động.
Trường hợp giữa người lao động và người sử dụng lao động có hợp đồng trách nhiệm thì người lao động phải bồi thường theo hợp đồng trách nhiệm.
Trường hợp người lao động không phải bồi thường thiệt hại
Cũng theo khoản 2 Điều 129 Bộ luật Lao động 2019, trường hợp do thiên tai, hỏa hoạn, địch họa, dịch bệnh nguy hiểm, thảm họa, sự kiện xảy ra khách quan không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép thì không phải bồi thường.
Như vậy, không phải mọi trường hợp người lao động làm mất hoặc làm hư hỏng tài sản được giao đều phải bồi thường. Nếu thiệt hại xảy ra do các nguyên nhân nêu trên và đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định thì người lao động không phải chịu trách nhiệm bồi thường.
Nguyên tắc xác định mức bồi thường thiệt hại
Theo khoản 1 Điều 130 Bộ luật Lao động 2019, việc xem xét, quyết định mức bồi thường thiệt hại phải căn cứ vào:
- Lỗi;
- Mức độ thiệt hại thực tế;
- Hoàn cảnh thực tế gia đình, nhân thân và tài sản của người lao động.
Như vậy, việc xác định mức bồi thường không chỉ căn cứ vào giá trị tài sản bị thiệt hại mà còn phải xem xét lỗi, mức độ thiệt hại thực tế và hoàn cảnh thực tế của người lao động.
Khấu trừ tiền lương để bồi thường thiệt hại
Đối với trường hợp người lao động gây thiệt hại không nghiêm trọng do sơ suất, có giá trị không quá 10 tháng lương tối thiểu vùng, khoản 1 Điều 129 Bộ luật Lao động 2019 quy định người lao động bị khấu trừ hằng tháng vào lương để bồi thường.
Việc khấu trừ phải thực hiện theo khoản 3 Điều 102 Bộ luật Lao động 2019.
Cụ thể, mức khấu trừ tiền lương hằng tháng không được quá 30% tiền lương thực trả hằng tháng của người lao động sau khi trích nộp các khoản bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và thuế thu nhập cá nhân.
Bên cạnh đó, theo khoản 2 Điều 102 Bộ luật Lao động 2019, người lao động có quyền được biết lý do khấu trừ tiền lương của mình.
Do đó, khi thực hiện khấu trừ tiền lương để bồi thường thiệt hại, người sử dụng lao động phải tuân thủ giới hạn khấu trừ và nghĩa vụ thông báo theo quy định pháp luật.
Trình tự, thủ tục xử lý bồi thường thiệt hại
Theo khoản 2 Điều 130 Bộ luật Lao động 2019, Chính phủ quy định trình tự, thủ tục và thời hiệu xử lý việc bồi thường thiệt hại.
Hiện nay, nội dung này được quy định cụ thể tại Điều 71 và Điều 72 Nghị định 145/2020/NĐ-CP.
Yêu cầu người lao động tường trình bằng văn bản
Theo khoản 1 Điều 71 Nghị định 145/2020/NĐ-CP, khi phát hiện người lao động có hành vi:
- Làm hư hỏng, làm mất dụng cụ, thiết bị;
- Làm mất tài sản của người sử dụng lao động hoặc tài sản khác do người sử dụng lao động giao;
- Có hành vi khác gây thiệt hại tài sản của người sử dụng lao động;
- Tiêu hao vật tư quá định mức cho phép;
Thì người sử dụng lao động yêu cầu người lao động tường trình bằng văn bản về vụ việc.
Tổ chức họp xử lý bồi thường thiệt hại
Theo khoản 2 Điều 71 Nghị định 145/2020/NĐ-CP, trong thời hiệu xử lý bồi thường thiệt hại quy định tại Điều 72 Nghị định này, người sử dụng lao động tiến hành họp xử lý bồi thường thiệt hại theo trình tự sau:
Thứ nhất, thông báo về cuộc họp.
Ít nhất 05 ngày làm việc trước khi tiến hành họp xử lý bồi thường thiệt hại, người sử dụng lao động thông báo đến các thành phần phải tham dự họp, bao gồm:
- Các thành phần quy định tại điểm b, điểm c khoản 1 Điều 122 Bộ luật Lao động 2019;
- Thẩm định viên về giá (nếu có).
Người sử dụng lao động phải bảo đảm các thành phần này nhận được thông báo trước khi diễn ra cuộc họp.
Nội dung thông báo phải nêu rõ thời gian, địa điểm tiến hành họp xử lý bồi thường thiệt hại; họ tên người bị xử lý bồi thường thiệt hại và hành vi vi phạm.
Thứ hai, xác nhận tham dự cuộc họp.
- Khi nhận được thông báo của người sử dụng lao động, các thành phần phải tham dự họp phải xác nhận tham dự cuộc họp với người sử dụng lao động.
- Trường hợp một trong các thành phần không thể tham dự họp theo thời gian, địa điểm đã thông báo thì người lao động và người sử dụng lao động thỏa thuận việc thay đổi thời gian, địa điểm họp.
- Nếu hai bên không thỏa thuận được thì người sử dụng lao động quyết định thời gian, địa điểm họp.
Thứ ba, tiến hành cuộc họp.
Người sử dụng lao động tiến hành họp xử lý bồi thường thiệt hại theo thời gian, địa điểm đã thông báo.
Trường hợp một trong các thành phần phải tham dự họp không xác nhận tham dự hoặc vắng mặt thì người sử dụng lao động vẫn tiến hành họp xử lý bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật.
Lập biên bản và ban hành quyết định bồi thường thiệt hại
Theo khoản 3 và khoản 4 Điều 71 Nghị định 145/2020/NĐ-CP, việc lập biên bản và ban hành quyết định xử lý bồi thường thiệt hại được thực hiện như sau:
Về biên bản cuộc họp:
- Nội dung cuộc họp xử lý bồi thường thiệt hại phải được lập thành biên bản và thông qua trước khi kết thúc cuộc họp.
- Biên bản phải có chữ ký của những người tham dự cuộc họp theo quy định.
- Trường hợp có người không ký vào biên bản thì người ghi biên bản phải nêu rõ họ tên, lý do không ký (nếu có) vào nội dung biên bản.
Về quyết định xử lý bồi thường thiệt hại:
Quyết định xử lý bồi thường thiệt hại phải được ban hành trong thời hiệu xử lý và phải nêu rõ:
- Mức thiệt hại.
- Nguyên nhân thiệt hại.
- Mức bồi thường thiệt hại.
- Thời hạn, hình thức bồi thường thiệt hại.
Quyết định xử lý bồi thường thiệt hại phải được gửi đến các thành phần phải tham dự họp theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 71 Nghị định 145/2020/NĐ-CP.
Ngoài ra, theo khoản 5 Điều 71 Nghị định này, các trường hợp bồi thường thiệt hại khác thực hiện theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Thời hiệu xử lý bồi thường thiệt hại
Theo Điều 72 Nghị định 145/2020/NĐ-CP, thời hiệu xử lý bồi thường thiệt hại được quy định như sau:
Thời hiệu xử lý bồi thường thiệt hại: Là 06 tháng kể từ ngày người lao động có hành vi làm hư hỏng, làm mất dụng cụ, thiết bị hoặc làm mất tài sản của người sử dụng lao động hoặc tài sản khác do người sử dụng lao động giao hoặc có hành vi khác gây thiệt hại tài sản của người sử dụng lao động hoặc tiêu hao vật tư quá định mức cho phép.
Các trường hợp không được xử lý bồi thường thiệt hại:
Không xử lý bồi thường thiệt hại đối với người lao động đang trong thời gian quy định tại khoản 4 Điều 122 Bộ luật Lao động 2019.
Trường hợp được kéo dài thời hiệu:
Khi hết thời gian quy định tại khoản 4 Điều 122 Bộ luật Lao động 2019, nếu hết thời hiệu hoặc còn thời hiệu nhưng không đủ 60 ngày thì được kéo dài thời hiệu xử lý bồi thường thiệt hại nhưng không quá 60 ngày kể từ ngày hết thời gian nêu trên.
Như vậy, người sử dụng lao động phải thực hiện việc xử lý bồi thường thiệt hại trong thời hiệu luật định, đồng thời tuân thủ các quy định về trường hợp không được xử lý và kéo dài thời hiệu.

Quyền khiếu nại khi phải bồi thường thiệt hại
Theo Điều 131 Bộ luật Lao động 2019, người bị xử lý kỷ luật lao động, bị tạm đình chỉ công việc hoặc phải bồi thường theo chế độ trách nhiệm vật chất nếu thấy không thỏa đáng có quyền:
- Khiếu nại với người sử dụng lao động;
- Khiếu nại với cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật;
- Yêu cầu giải quyết tranh chấp lao động theo trình tự do pháp luật quy định.
Bên cạnh đó, Điều 73 Nghị định 145/2020/NĐ-CP quy định cụ thể về quyền khiếu nại đối với trường hợp bị xử lý kỷ luật lao động, bị tạm đình chỉ công việc hoặc phải bồi thường theo chế độ trách nhiệm vật chất.
Như vậy, khi không đồng ý với quyết định bồi thường thiệt hại, người lao động có quyền thực hiện các phương thức khiếu nại hoặc yêu cầu giải quyết tranh chấp lao động cá nhân theo quy định pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Kết luận
Theo Điều 129, Điều 130 và Điều 131 Bộ luật Lao động 2019, người lao động có trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi làm hư hỏng, làm mất tài sản hoặc tiêu hao vật tư quá định mức cho phép trong các trường hợp luật định. Việc xác định mức bồi thường phải căn cứ vào lỗi, mức độ thiệt hại thực tế và hoàn cảnh thực tế gia đình, nhân thân, tài sản của người lao động.
Đồng thời, người sử dụng lao động phải thực hiện đúng trình tự, thủ tục và thời hiệu xử lý bồi thường thiệt hại theo Nghị định 145/2020/NĐ-CP. Trường hợp không đồng ý với quyết định bồi thường, người lao động có quyền khiếu nại hoặc yêu cầu giải quyết tranh chấp lao động theo quy định pháp luật.
Hy vọng rằng những thông tin bài viết trên sẽ hữu ích cho bạn. Liên hệ Luật sư làm việc tại Văn phòng, chi nhánh ở Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Khánh Hòa, Hà Tĩnh, Nhật Bản,… theo các phương thức sau:
- Email: Luatminhlang@gmail.com
- Điện thoại: 0943.640.789 (Zalo)
- Fanpage: https://www.facebook.com/luatminhlang
- Website: https://www.luatminhlang.vn/
Luật Minh Lang là một trong những Văn phòng luật sư chuyên tư vấn về luật doanh nghiệp hàng đầu tại Việt Nam. Với đội ngũ Luật sư giỏi, uy tín và chuyên nghiệp. Luật Minh Lang tự tin có thể giải đáp tất cả các câu hỏi liên quan đến lĩnh vực này. Chúng tôi có thể hỗ trợ bạn giải quyết thủ tục một cách nhanh chóng, đảm bảo quyền lợi tốt nhất ở tất cả các tỉnh thành của Việt Nam.






